Brak okresu – część II

Brak miesiączki pochodzenia podwzgórzowego, z angielskiego hypothalamic amenorrhea, w skrócie HA. Jest to stan, w którym miesiączka ustaje na co najmniej kilka miesięcy z powodu problemu dotyczącego podwzgórza.

czytaj: Brak okresu część I

Komu może się przytrafić brak okresu?

Ludzie mylnie utożsamiają brak miesiączki jedynie z wyczynowym uprawianiem sportu i zaburzeniami odżywiania. W praktyce można zachowywać zdrową dietę i pozornie racjonalną ilość aktywności fizycznej i zmagać się z utratą miesiączki. Winowajcą może być styl życia sam w sobie i silny stres.

Brak miesiączki, często ignorowany, niesie ze sobą spore zagrożenia, takie jak:

– niemożność zajścia w ciąże
– zaburzenia hormonalne z powodu których dochodzi do zmniejszenia gęstości kości (osteoporoza w młodym wieku)
– problemy z sercem
– problemy związanych z mózgiem – choroby neurodegeneracyjne np. Alzheimer

Co gorsza lekarze często bagatelizują problem, mówiąc np.
“Skoro nie chcesz mieć teraz (lub w ogóle) dziecka to nie jest problem.”
“Jeśli chcesz utrzymać niską wagę nie przejmuj się brakiem okresu.”
„Masz jeszcze sporo do zrzucenia, nie przejmuj się utratę okresu.”
“Nie zmieniaj diety bo wyglądasz świetnie”.

Wielu sugeruje utrzymanie diety i ćwiczeń w celu zachowania sylwetki i przejście na terapie hormonalną dla zajścia w ciąże. Pacjentki nie są informowane o zagrożeniach związanych z utratą okresu. Lekarze, najprawdopodobniej z braku wiedzy na ten temat uspokajają mówiąc, że to nic złego, ważne że kobiety są szczupłe i aktywne fizycznie. Przekonują, że wywołają sztuczne krwawienie (które nie ma nic wspólnego z właściwym problemem). Zapewniają, że gdy pacjentki będą chciały zajść w ciążę będą miały łatwiej ponieważ są szczupłe i wysportowane. I przychodzi moment kiedy kobieta odstawia pigułki antykoncepcyjne ponieważ chce starać się o dziecko ale okres nie wraca. Nie wraca latami.

Przyczyny braku okresu

Niska waga/BMI/poziom tkanki tłuszczowej

W wielu miejscach można natknąć się na informację, że HA jest spowodowane niskim poziomem tkanki tłuszczowej. Uważa się, że gdy spada ona poniżej 20-22% kobieta jest zagrożona utratą okresu. Prawdą jest, że wiele osób dotkniętych HA znajduje się w dolnej granicy normy. Jednakże, jak mówi dr Nicola J. Rinaldi, specjalistka od podwzgórzowego braku okresu, niski poziom tkanki tłuszczowej nie musi być przyczyną. Zaburzenie może wystąpić u osób w każdym rozmiarze, również powyżej BMI uważanego za normalne.
– Utrata miesiączki występuje najczęściej u osób z BMI 20 i poniżej.
– Spora grupa kobiet musi utrzymywać bardzo restrykcyjne diety by w ogóle ich waga była w normie.
– Uzyskanie i utrzymanie BMI 21-22 jest dla wielu osób bardzo wymagające.
– HA występuje także u osób z wyższym BMI – 25 i więcej.
– Większość osób które przestały miesiączkować utraciło conajmniej 5kg tkanki tłuszczowej.

Niejednokrotnie kobietom błędnie zalecono odchudzanie jako środek poprawy zdrowia lub przygotowanie do bezpiecznej ciąży. Tymczasem dieta odniosła nieoczekiwane skutki.

Restrykcyjna dieta (restrykcje ilościowe jak i jakościowe)

W większości przypadków przyczyną jest niedożywienie. Niedożywienie może się przydarzyć osobie w każdym rozmiarze, nie jest zarezerwowane dla osób z niedowagą. Możliwe, że kobieta dzięki diecie zeszła z otyłości do wagi uważanej za normalną i to wystarczyło by wywołać niedożywienie. Niedożywienie oznacza, że ciało musi szukać energii gdzie indziej, czyli najczęściej w tkance tłuszczowej (choć może też korzystać z mięśni i organów np. serca, nerek, wątroby).

Osoby które doświadczają utraty okresu z reguły tracą na wadze i mają niższy % tkanki tłuszczowej. Jednakże nie musi on być poniżej normy. Spora utrata wagi sama w sobie może wywołać hormonalny bałagan i doprowadzić do problemów z płodnością.

Zbyt małej ilości energii często towarzyszy eliminacja całych grup żywności i to też może odgrywać ważną rolę. Dieta niskowęglowodanowa, niskotłuszczowa, surowa lub pomijająca jakąkolwiek grupę produktów spożywczych może stanowić ryzyko. Nie musi to być dieta bardzo uboga. Kobiety chorują na HA przy dietach 1500kcal a nawet 2500kcal. Łatwo przeoczyć niedożywienie gdy badana osoba nie wygląda na wychudzoną. Kulturowy ideał piękna i presja by mu sprostać odbiera wielu ludziom szansę na zdrowie. Koszt figury się nie liczy.

Ćwiczenia

Przyczyną może być zwiększona aktywność fizyczna której nie towarzyszy dostarczanie większej ilości energii z jedzenia. Dla wielu osób będzie to ponad godzina ćwiczeń dziennie ale może być to równie dobrze mniej, nie ma reguły. 20% badanych traci zdolność miesiączkowania już przy regularnym niezbyt intensywnym wysiłku takim jak szybki spacer czy jogging.

Stres

Stres psychiczny wystarczy by zaburzyć równowagę hormonalną. Sytuacje życiowe takie jak smierć kogoś bliskiego, rozwód mogą wywołać utratę okresu. Przewlekły stres związany z dietą i ćwiczeniami, sytuacją rodzinną, pracą, żałobą, stawianiem sobie nierealistycznych celów itp. rozregulowują gospodarkę hormonalną na długo. Kiedy dochodzi do tego stres związany z zachowaniem perfekcyjnej diety i ćwiczeń zagrożenie rośnie. Wielokrotnie zaleca się intensywne ćwiczenia jako sposób na rozładowanie stresu. Ale trzeba pamiętać, że intensywny wysiłek fizyczny stymuluje produkcję kortyzolu. I owszem, wyprodukowane są endorfiny, czujesz się dobrze jednak twoje ciało jest narażone na silny stres.

Geny

Sfera której nie da się kontrolować ale warto zwrócić uwagę na epigenetykę. Środowisko wpływa na geny. Nie jest to obojętne jak i gdzie żyjemy. Nie na wszystko da się wpłynąć.
Zbadano, że w grę mogą wchodzić mutacje i nic z tym nie da się zrobić. Część badań wskazuje iż u niektórych kobiet nastąpiły drobne mutacje genów, przez które mają one większe predyspozycje do zaniku miesiączkowania.

Ilość tkanki tłuszczowej w ciele nie jest wystarczającym wskaźnikiem podwzgórzowego braku miesiączki i może w ogóle nie mieć związku z problemem.

Uwaga!
Zdarza się, że brak miesiączki pochodzenia podwzgórzowego mylnie diagnozowany jest jako PCOS.

Ale o tym napiszę następnym razem. Zostań ze mną.

Czytaj również: O leczeniu podwzgórzowego braku miesiączki