Są 2 powszechne przyczyny braku miesiączki i nieregularnych cyklów. HA, czyli Hypothalamic Amenorrhea, po polsku brak miesiączki pochodzenia podwgórzowego i PCOS – zespół policystycznych jajników. PCOS i HA mają sporo wspólnych cech i bywa, że trudno jest odróżnić je od siebie.
Część kobiet które otrzymują diagnozę PCOS słyszy, że to nie jest swoiste PCOS ale zespół policystycznych jajników który występuje u szczupłych kobiet (z angielskiego lean PCOS). Nie ma on objawów takich jak hirsutyzm czy insulinooporność. Okazuje się, że to błędna diagnoza.
Jeżeli nie masz typowych fizycznych objawów PCOS może to wskazywać na podwzgórzowy brak okresu
PCOS jest to zaburzenie hormonalne, które dotyka głównie dziewczynki i kobiety w wieku rozrodczym, rzadziej po menopauzie. Kobiety z tym schorzeniem zwykle wytwarzają więcej męskich hormonów (takich jak testosteron). Ta zmiana poziomu hormonów powoduje nieregularne miesiączki, trądzik, otyłość i nadmierne owłosienie. Na PCOS choruje 12-18% populacji.
Podwzgórzowy czynnościowy brak miesiączki pojawia się gdy podwzgórze mówiąc w uproszczeniu, wyłącza pewne funkcje organizmu, w tym możliwość zajścia w ciąże. Powodem jest najczęściej konieczność oszczędzania energii.
PCOS diagnozuje się gdy wykluczy się inne choroby i osoba spełnia poniższe kryteria (kryteria Rotterdamskie):
– nieregularna owulacja i krwawienie lub jego brak
– cysty na jajnikach
– hiperandrogenizm
Hiperandrogenizm to nadmiar hormonów „męskich” w tym testosteronu. U niektórych kobiet pojawiają się objawy fizyczne, takie jak nadmierne owłosienie, trądzik odporny na standardowe leczenie oraz insulinooporność. Na jajnikach pojawiają się cysty (powyżej 25 cyst o wielkości 2-9mm) lub powiększone jajniki (powyżej 10 cm3).
PCOS czy podwzgórzowy brak okresu?
Nawet 86% kobiet o mniejszym ciele dostaje błędną diagnozę gdy nie bierze się pod uwagę możliwości wystąpienia HA i zostają one nieskuteczne dla nich leczone na PCOS. Osoby z HA spełniają kryteria PCOS i łatwo jest postawić błędną diagnozę. Kiedy kobieta ma długą historię która wskazuje iż może mieć podwzgórzowy czynnościowy brak miesiączki i podda się badaniu USG lekarz może zauważyć pęcherzyki (gdy brak jest owulacji), które wyglądają jak cysty. Łatwo wówczas o mylną diagnozę PCOS.
Kobiety z HA spełniają 2 z kryteriów PCOS – brak okresu i cysty. Skąd biorą się cysty? Jajeczka które powinny zostać uwolnione, z braku okresu pozostają w jajnikach i przypominają cysty.
By nie mylić pojęć uściślono, że by mówić o PCOS jajnik musi mieć conajmniej 20 lub nawet 25 cyst. Ponadto ustalono że należy przeanalizować historię chorej osoby. Jeśli regularnie intensywnie ćwiczy, utrzymuje restrykcyjną dietę (pod względem energii lub różnorodności), znacznie straciła na wadze w ciągu ostatnich kilku lat (zwykle 5+kg), doświadczyła znacznego stresu – jest wysoce prawdopodobne, że cierpi na HA a nie na PCOS.
To bardzo ważne ponieważ zalecenia stosowane przy leczeniu PCOS mogą pogorszyć stan gdy w grę wchodzi HA.
Co wskazuje na HA?
Jeśli kobieta spełnia przynajmniej jedno z poniższych kryteriów powinna zostać zbadana pod kątem HA:
– Niskie BMI i/lub i spadek wagi większy niż 5kg
– Zmniejszenie gęstości kości wykazane badaniem metodą DEXA
– Restrykcyjna dieta (jakościowo i ilościowo)
– Regularne ćwiczenia (zwykle nadmierne ale nie zawsze)
– Przewlekły stres (również spowodowany nadmiernym perfekcjonizmem)
PCOS można rozróżnić od HA dzięki:
badaniom krwi
Istnieją pewne różnice w poziomach FSH, LH, estradiolu, testosteronu, androgenów, DHEAS i Androstendionu. Im bardziej nasilone PCOS tym wyższy poziom wymienionych hormonów (poza SHBG i FSH)
objawom fizycznym
Chore na PCOS doświadczają trądziku, hirsutyzmu (nadmiernego owłosienia), utraty włosów na głowie, zmian skórnych (ciemnienie, zmiana tekstury)
PCOS i HA mogą występować równocześnie. Kobieta może doświadczać problemów hormonalnych tak jak i braku okresu spowodowanego tym, że podwzgórze wyłączyło możliwość reprodukcji. W tym wypadku kiedy chora wyleczy HA zacznie być widocznych więcej oznak PCOS (chociaż większość z tych oznak jest tymczasowa).
Zagrożenia w leczeniu in vitro przy podwzgórzowym braku miesiączki
Przy hiperstymulacji jajników, im więcej cyst (pęcherzyków) tym większe zagrożenie OHSS ovarian hyperstimulation syndrome. Gdy używa się zastrzyków z lekami stosowanymi w in vitro mogą wystąpić komplikacje – obrzęk jajników, czasami może też wystąpić gromadzenie płynów w jamie brzusznej i klatce piersiowej.
PCOS może być zdiagnozowane tylko gdy inne opcje zostaną wykluczone, również HA
Czasami HA mylone jest z niedoczynnością tarczycy. Chore mają bowiem niski poziom T3. Ale winna nie jest chora tarczyca tylko niedożywienie, które powoduje spowolnienie pracy organizmu by utrzymać go przy życiu.
Podobnie do PCOS objawia się też wrodzony przerost nadnerczy.
To bardzo ważne by chore z podwzgórzowym zanikiem miesiączki otrzymały prawidłową diagnozę. Leczenie na PCOS może tylko pogorszyć sprawę.
Jeżeli masz pytania na temat braku okresu napisz do mnie [email protected]. Umówimy się na konsultację.
czytaj również: Brak okresu część I Brak okresu – część II O leczeniu podwzgórzowego braku miesiączki
